Er zullen maar heel weinig caravans te vinden zijn, waar niet een of meer apparaten of apparaatjes gebruikt worden, waarin batterijen de energie leveren. Ik bedoel niet de accu(batterij) maar de bekende 1,5V-cellen en de 9V-blokjes. Ook de accu is een batterij (de Engelse taal heeft het over een 'battery' als men een accu bedoelt), maar daarover meer in een volgend verhaal.

Er zullen maar heel weinig caravans te vinden zijn, waar niet een of meer apparaten of apparaatjes gebruikt worden, waarin batterijen de energie leveren. Ik bedoel niet de accu(batterij) maar de bekende 1,5V-cellen en de 9V-blokjes. Ook de accu is een batterij (de Engelse taal heeft het over een 'battery' als men een accu bedoelt), maar daarover meer in een volgend verhaal.

Meneer Volta

Meneer Volta

Een batterij is een energiecentrale in het klein. Hij kan zorgen voor verwarming, verlichting, geluid of hij kan een motor laten draaien. Makkelijk, maar de kosten per energie-eenheid zijn op de lange duur vele malen hoger dan wanneer gebruik wordt gemaakt van het 230V-net (inclusief de aanschaf van een geschikte adapter, die van 230V weer 3, 6, 9 of 12V maakt). Een concrete berekening is moeilijk te maken, daar 'de lange duur' de onbekende factor is. Gebruikt men over een korte periode maar enkele batterijen, dan is dat goedkoper, kijkt men over een periode van een of meerdere jaren, dan zal een netadapter weer gunstiger zijn. Wat niet wegneemt dat het gebruik van batterijen altijd makkelijker is: geen snoeren, geen stopcontact nodig, geen adapter die altijd in de weg ligt! 

Voor het ontstaan van de batterij zoals wij die kennen, moeten we (waarschijnlijk) terug gaan tot 1779, toen een zekere meneer Volta zijn zuil van Volta in elkaar knutselde. Waarschijnlijk, want het schijnt dat men bij opgravingen in het midden-Oosten een aardewerken vat met een koolstof- en zinkelektrode heeft gevonden, die na gevuld te zijn met een geschikt zuur, ook een spanning afgeeft.

Niets nieuws onder de zon dus!

Niets nieuws onder de zon dus!

Ondanks het feit dat de batterij al eeuwen bestaat, is er in het principe weinig veranderd: twee metalen of een combinatie van metaal en een geleidende stof (koolstof, gescheiden door een vloeistof, de elektrolyt. Deze elektrolyt kan vloeistof zijn, een gelei of een met elektrolyt verzadigd mengsel. Het grote verschil is de huidige uitvoering. De oude versies hadden de nare gewoonte dat na verloop van tijd de elektrolyt door de zinken behuizing begon heen te komen. Het zink loste gedeeltelijk op en indien men vergat de batterijen uit een apparaat te halen als het langere tijd niet werd gebruikt, dan was de kans groot dat de aansluitcontacten of zelfs grote delen van het apparaat bleken te zijn aangetast. Tegenwoordig is onze batterij gevat in een stalen omhulsel en heeft hij het predikaat 'lekvrij' gekregen. Dit neemt niet weg, dat het goed is om batterijen uit het apparaat te halen als het een lange tijd niet meer gebruikt wordt.

Toen men begon in te zien dat cadmium en kwik niet zulke milieuvriendelijke metalen waren, werden deze vervangen door andere, wel milieuvriendelijke. Dit zijn de alkalinebatterijen en op deze batterijen vindt u dan ook de opdruk: 0% cadmium, 0% kwik.

Batterijen zijn er in veel typen. De typen waar wij het meest gebruik van zullen maken zijn de dunne, zgn. potloodcel ofwel type AAA of LRO3, die we in afstandbedieningen en zo gebruiken, de iets dikkere mignoncel AA, LR6 of R6 voor transistorradio's en voor de walkman, en de dikke cel, ook wel als type R20 of UM1 bekend die we in zaklantaarns kunnen tegenkomen.

Soms wordt bij de milieuvriendelijke, zogenaamde groene batterijen het typenummer gevolgd door een G en bij de Nicads voorafgegaan door een NC. Maar om het u moeilijk te maken komen er ook hele afwijkende coderingen voor: AAA-cellen worden soms ook gecodeerd met de combinatie KR11145 en de AA-cellen met AM3, MNl 500 of KR1 5151, om er maar een paar te noemen. Daar hoeven we ons overigens niets van aan te trekken, zorg dat u altijd het zelfde formaat heeft en hetzelfde type (gewoon of Nicad). Een verse batterij (we gaan even uit van de l,5V-cellen, een 9V-batterij heeft zes celletjes van 1,5V en dat is weer 9V) heeft een open klemspanning van l,5V en die klemspanning neemt tijdens het gebruik langzaam af.

Nicad Batterijen

Nicad Batterijen

Een aparte familie zijn de Nicadbatterijen, een afkorting van de gebruikte materialen; nikkel en cadmium. Hoewel cadmium een milieuonvriendelijke stof is, valt in veel gevallen toch het gebruik hiervan te overwegen.

Nicads kunnen namelijk worden opgeladen (de fabrikanten zeggen wel 1000x, maar het is mij nog niet gelukt dit te controleren) en belasten het milieu daardoor minder dan hun voorgangers.

In tegenstelling tot de hiervoor genoemde batterijen houden deze batterijen nagenoeg de spanning die ze in opgeladen toestand hebben, totdat er een punt komt waar de spanning heel snel daalt en de batterij opgeladen moet worden. Maar elke medaille heeft ook zijn keerzijde. De spanning van een Nicadbatterijcel is slechts 1,2V. Bij apparaten die op 3 of 6V werken en dus twee of vier 1,5V batterijen nodig hebben komen we met Nicads wat spanning te kort. Want 2 x 1,2V is maar 2,4V en geen 3V en bij 4x 1,2V is dat maar 4,8V en geen 6V. Alvorens Nicads (plus lader) aan te schaffen, dus eerst informeren of de apparatuur wel goed werkt bij deze lagere spanning. Bij 9V-Nicads heeft men dit probleem niet, men heeft daar gewoon wat extra celletjes bijgedaan om toch minstens aan die 9V te komen. Er is nog een punt waar u de  nodige aandacht aan moet besteden: Nicads mogen eigenlijk alleen pas worden opgeladen als ze leeg zijn. Laadt u ze tussentijds op, dan zal blijken dat de batterij steeds sneller leeg is. Dit is het geheugeneffect van dit type batterijen. Een goede Nicadlader zal altijd de mogelijkheid hebben om de batterij EERST te ontladen en dan pas automatisch op laden over te schakelen.

Hoe lang laden?


Hoelang laden?

Ook moeten nieuwe batterijen, waarvan we niet weten hoe vol ze zijn, eerst volledig geladen worden. Maar hoe lang.Als vuistregel kan men stellen: 10% van de totale capaci-teit gedurende 10 uur opladen. De capaciteit staat op de Nicad vermeld, bijvoorbeeld 500 mAh (de h staat voor het Engelse woord hour = uur). In de praktijk is het beter de tijd wat langer te nemen,14 - 16 uur. Aangenomen tenminste dat uw lader laadt met 50 ma. Is de laadstroom groter, dan een kortere tijd aanhouden, bij een kleinere laadstroom langer laden. Maar de ontwikkeling heeft de laatste jaren niet stil gestaan. De nieuwste generatie is de NiMH-batterij. U raadt het natuurlijk al, NIMH is de afkorting van Nikkel Metaal Hybride batterij. De ideale batterij, geen geheugeneffect, kan elk ogenblik opgeladen worden maar heeft als nadeel, dat dit type batterijen een stuk duurder is dan de eerder vermelde soorten. Dan is er nog de categorie knoopcellen. Dit zijn de kleine ronde cellen die in horloges, thermometers en zo gebruikt worden. Rondjes ter grootte van een dubbeltje tot en met een kwartje. De laatste zullen we in de caravan weinig tegenkomen, dit zijn de zgn. lithiumbatterijen voor bijvoorbeeld computers en laptops. Deze zorgen ervoor dat het geheugen onder spanning blijft, zij hebben een levensduur van vele jaren. De kleintjes worden veel in digitale thermometers en klokjes met een LCD-uitlezing gebruikt. Veel keus hebben we hierin niet, de maat is de belangrijke factor. Bij vervanging vervangen door een gelijk typenummer.

Het enige waar we hier op moeten letten is de polariteit. Bij gewone batterijen is het omhulsel altijd de minpool Bij knoopcellen is dit juist de pluspool.

Bij de aanschaf van batterijen is het zinvol om eerst eens goed te kijken waarvoor deze gebruikt gaan worden, of ze wel geschikt zijn voor het betreffende apparaat, of er een geschikt laadapparaat beschikbaar is en of de kosten in verhouding staan met de gebruikte apparatuur. Ook batterijen hebben een uvd (uiterste verkoopdatum). Deze datum staat - als het goed is - op de batterijen vermeld. Een goedkope batterij kan een dure aanschaf blijken te zijn, als hij jarenlang in magazijn of winkel heeft gelegen en hij zal het u laten blijken door voortijdig het loodje te leggen (ook de loodvrije!). Let bij aanschaf op het uvd stempel. Let op: het is natuurlijk niet zo dat de batterij na de uvd niet meer te gebruiken is, maar als u hem nog niet in gebruik heeft, wacht dan niet te lang om hem te gaan gebruiken.

Ook een batterij heeft niet het eeuwige leven. Er breekt een moment aan dat hij moet worden weggegooid. De enige plaats, waar dat verantwoord kan, is de daarvoor bestemde milieubak! Maar dat doet u natuurlijk al jaren.

Aanvullende gegevens